Porodica može da podstakne inteligenciju deteta

Roditelji se često nalaze u dilemi kada njihov mališan pokaže određene sposobnosti koje nisu karakteristične za njegov uzrast. Da li je dijete obdareno kada nauči rano da svira klavir, ili kada lako barata matematičkim pojmovima? I da li takvu specifičnu obdarenost treba podsticati, ili je ostaviti da se sama razvija?

Inteligencija i nasleđe

Najveći broj psihologa se slaže da nasleđe određuje minimalni i maksimalni domet intelektualnog razvoja, a da sredina i socijalni uslovi utiču na dostizanje krajnjih mogućnosti. Kao potvrdu svog shvatanja o odnosu nasleđa i sredine na razvoj inteligencije, pristalice nativističkog (naslednog) gledišta navode rezultate genetičkih ispitivanja koji ukazuju na visoku povezanost između stepena inteligencije i blizine krvnog srodstva.

Postoji mogućnost da roditelji natprosečno inteligentne djece budu prosečne inteligencije, kao i da natprosečno inteligentni roditelji imaju djecu prosječne inteligencije, ali se to nikako ne može smatrati pravilom.

Okruženje i inteligencija

Veliki broj eksperata koji se bavi ovom oblašću smatra da uticaji nasleđa i sredine stoje u odnosu 8:2. U određenoj kulturi se genetskim kodom iz generacije u generaciju prenosi određena intelektualna orijentacija pa se, na primer, u kulturi bijelaca favorizuju sposobnosti koje su u domenu lijeve hemisfere (verbalne intelektualne funkcije i sl.), a u kulturi crnaca se veći značaj pridaje sposobnostima koje su u domenu desne hemisfere (manipulativne, muzičke i sl.).

Uticaj socijalne sredine je najveći kada je u pitanju sposobnost razumijevanja i snalaženja u socijalnim situacijama.

Promjena inteligencije

Što je intelektualna funkcija manje zavisna od kulture i socijalnih uslova, njen razvoj je brži, brže dostiže plafon i brže počinje da opada. Tako asocijativno, a posebno vizuelno pamćenje, fleksibilnost mišljenja i sposobnost brzog rešavanja problema rastu samo do 14 – 15. godine, i već posle dvadesete počinju da opadaju (ove funkcije su najbliže onom što se pretpostavlja da je fluidna, odnosno biološki data inteligencija). Sa druge strane, one funkcije koje su u velikoj zavisnosti od obrazovanja i iskustva (na primer, verbalne sposobnosti) pokazuju znatno dužu tendenciju porasta i ne opadaju gotovo do kraja života (izuzetak su patološki slučajevi).

Prema istrazivanjima nekih eksperata inteligencija se razvija do dvadeset i četvrte godine, a već od tridesete počinje da opada, u početku sporo, a posle pedesete, sve brže.

Inteligencija i uspjeh u životu

Iako bi se moglo pomisliti da visoka inteligencija omogućava uspjeh u društvu, mnogi drugi činioci koji utiču na društveni uspjeh čine takvo predviđanje nepouzdanim. Mehanizmi pretvaranja intelektualne sposobnosti u društveni uspjeh nisu u potpunosti razjašnjeni. Tako, na primer, postoji čvrsta veza između uspjeha u osnovnoj školi i inteligencije, ali nakon toga nije više moguće predvideti uspjeh pojedinaca na osnovu inteligencije.

Uticaj roditelja

Roditelji svakako imaju mogućnost da obezbede što stimulativniju sredinu za razvoj svog djeteta jer porodica predstavlja osnovnu i najplodotvorniju sredinu za razvoj dečjeg samopouzdanja i samopoštovanja, a to su svojstva ličnosti bez kojih nema dugoročnijeg uspeha, ma koliko veliki bili nečiji intelektualni potencijali.

Nasuprot široko raširenom uverenju da “stimulativna sredina” podrazumeva da roditelji izdvajaju mnogo para, možemo reći da to nije tačno. Ukoliko su roditelji dovoljno motivisani, otkriće da postoje brojni, potpuno besplatni podsticaji, ali svi oni zahtevaju lično angažovanje i vreme koje se provodi sa djetetom.

Emocionalna inteligencija

Danas gotovo svakodnevno nailazimo na djecu za koju bi mogli da kažemo da su agresivna prema drugoj djeci ili da lako odustaju od zadataka koje ne mogu da riješe, iskazuju nepoštivanje prema drugima i slično. Njihov problem nije u tome što nisu inteligentna već što nisu razvila emocionalne vještine koje su nužne za uspjeh u raznim životnim situacijama: izražavanje i prihvatanje sopstvenih osećanja, samokontrole, društvenosti, sposobnosti rešavanja problema u saradnji sa drugima, upornost, ljubaznost, poštovanje i empatija.

Ono što oni nisu razvili naziva se – emocionalna inteligencija. To je vještina koja je ključna za uspjeh u različitim životnim situacijama.

Kako se mjeri inteligencija?

Količnik inteligencije (IQ – inteligence quotient) je mjera koja definiše relativnu bistrinu ili intelektualne mogućnosti jedne osobe. IQ je dat rođenjem i tokom života se ne mijenja. On predstavlja odnos između rezulata koji ispitanik postiže na testu inteligencije i rezultata koji postiže prosječna osoba iste starosti na istom testu, i pod istim uslovima.

Iako je IQ najbolja pojedinačna mera inteligencije, nije ni jedina, ni potpuna. Inteligencija je, kao i ličnost, isuviše komplikovana cjelina da bi mogla da se definiše samo jednim brojem. Inteligencija je funkcija i drugih faktora, a ne samo intelektualne sposobnosti. Da je ovo tačno znamo iz prakse, jer se osobe koje imaju isti IQ mogu znatno razlikovati. Drugi faktori – motivacija, emocionalna stabilnost, upornost, nisu uvjek mjerljivi, niti ih je uvek jednostavno jasno izdvojiti, ali se moraju uzeti u obzir u konkretnim situacijama.

Kod većine testova kao donja granica tzv. prosječne inteligencije uzima se IQ=90, a ukupan broj prosječno inteligentnih u populaciji se kreće oko 50%. Procentni udio bistrih je 13, 60, superiornih 2, 14, a veoma superiornih 0, 13 %.”

Loading...